Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası Rehabilitasyon: İlk Haftalar, Egzersizler ve Dikkat Edilecekler

Kalça protezi ameliyatı, hareketi kısıtlayan kalça ağrısı için sık yapılan ve güvenli kabul edilen bir ameliyattır. Ameliyatın iyi geçmesi kadar sonrasındaki rehabilitasyon dönemi de önemlidir: Yeni eklemin güvenle kullanılması, kasların yeniden güçlenmesi ve günlük yaşama dönüş bu dönemde şekillenir. Bu yazıda kalça protezi sonrası ilk haftalarda neler beklenebileceğini, sık önerilen egzersizleri ve kaçınılması gereken hareketleri kaynaklarıyla birlikte anlatıyoruz.

Kalça protezi sonrası iyileşme ne kadar sürer?

NHS'e göre kalça protezi sonrası iyileşme birkaç ay sürebilir ve bu süre yaşa ve genel sağlık durumuna göre değişir. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi (AAOS) da tam iyileşmenin aylar alabileceğini; ameliyat öncesindeki ağrı ve hareketsizlik nedeniyle zayıflayan ve kısalan kalça kaslarının yeni ekleme alışmasının zaman istediğini belirtir.

Hastanede ilk günler

NHS'e göre ameliyattan sonra hemşireler ve fizyoterapistlerin yardımıyla mümkün olan en kısa sürede yürümeye başlanır. İlk zamanlarda koltuk değneği ya da yürüteç kullanılır. Genel durumu iyi olan ve ameliyatı sorunsuz geçen kişiler çoğunlukla ameliyattan 1 ila 3 gün sonra eve dönebilir. Eve dönmeden önce bir fizyoterapist ya da ergoterapist, günlük işlerin nasıl yapılacağını ve ev egzersiz programını anlatır.

Evde ilk haftalar: Neler beklenir?

• Ağrı ve şişlik: Bacaklarda ve ayaklarda bir miktar ağrı ve şişlik olması beklenen bir durumdur; NHS'e göre bu şikayetler genellikle birkaç hafta içinde azalır.
• Dikişler: Dikiş veya zımbalar genellikle yaklaşık 10 gün sonra alınır.
• Kontrol: Ameliyattan yaklaşık 6 ila 12 hafta sonra iyileşmenin değerlendirildiği bir kontrol randevusu yapılır.
• Yürüyüş: NHS, her gün rahat edebildiğiniz kadar yürümenizi önerir.
• Oturma: Arkaya yaslanarak oturmak, ancak uzun süre hareketsiz oturmaktan kaçınmak şişliğe iyi gelir.

Kalça protezi sonrası egzersizler

AAOS, erken iyileşme döneminde günde 20-30 dakika, hatta günde 2-3 kez egzersiz yapılmasının önerilebileceğini belirtir. Egzersizlere mümkün olan en kısa sürede başlanması, başta rahatsız edici olsa da iyileşmeye katkı sağlar. Aşağıdaki örnekler AAOS'un kalça protezi egzersiz rehberinden alınmıştır. Hangi egzersizi, kaç tekrar ve hangi sırayla yapacağınızı cerrahınız ve fizyoterapistiniz belirlemelidir.

Yatakta yapılan erken dönem egzersizleri

• Ayak bileği pompası: Ayağınızı yavaşça yukarı ve aşağı hareket ettirin. Bu egzersiz ameliyattan hemen sonra başlar ve iyileşme tamamlanana kadar sürdürülür.
• Ayak bileği çevirme: Ayak bileğinizi önce diğer ayağınıza doğru, sonra ondan uzağa hareket ettirin.
• Destekli diz bükme: Topuğunuz yatakta kalacak şekilde ayağınızı kalçanıza doğru kaydırın; dizinizin içe doğru düşmesine izin vermeyin.
• Kalça kaslarını sıkma: Kalça kaslarınızı sıkıp beşe kadar sayın.
• Bacağı yana açma: Bacağınızı yana doğru kaydırıp geri getirin.
• Ön uyluk kasını sıkma: Uyluk kasınızı kasıp dizinizi düzleştirmeye çalışın, birkaç saniye bekleyin.
• Düz bacak kaldırma: Dizinizi düz tutup uyluk kasınızı sıkarak bacağınızı yataktan birkaç santimetre kaldırın.

Ayakta yapılan egzersizler

Güçlendikçe, bir sandalyeye veya sabit bir yere tutunarak ayakta diz kaldırma, bacağı yana açma ve bacağı geriye uzatma gibi egzersizlere geçilebilir. AAOS bu egzersizlerde kalça, diz ve ayağın düz ileriyi göstermesine ve gövdenin dik tutulmasına dikkat edilmesini önerir.

Yürüme

AAOS'a göre doğru yürümek kalçanın iyileşmesine yardım etmenin en iyi yoludur. Başta yürüteç ya da koltuk değneğiyle yürünür; bacağa ne kadar yük verileceğini cerrahınız veya fizyoterapistiniz söyler. 10 dakikadan uzun süre yürüyüp ayakta durabildiğinizde ve yürüteç ya da değneklere yük bindirmeden yürüyebildiğinizde tek değnek ya da bastona geçilebilir. Baston, ameliyat olan tarafın karşı elinde tutulur.

Merdiven nasıl inilir ve çıkılır?

AAOS'un önerisi akılda kalıcıdır: Çıkarken sağlam bacak önce, inerken ameliyatlı bacak önce. Başlangıçta mutlaka tırabzana tutunarak ve her basamakta durarak tek tek ilerlenir. Gücünüzü ve hareketliliğinizi büyük ölçüde geri kazanana kadar merdivenlerde birinin size yardım etmesi faydalı olabilir. Standart yükseklikten daha yüksek basamaklardan kaçınılması önerilir.

Kalça protezi sonrası nelerden kaçınılmalı?

NHS'in iyileşme dönemi için sıraladığı uyarılar şunlardır:

• Bacak bacak üstüne atarak oturmayın.
• Kalçanızı 90 dereceden (dik açıdan) fazla bükmeyin.
• Ayaklarınıza veya ayak bileklerinize dokunmak için eğilmeyin.
• Alçak sandalyeye, alçak klozete ya da kolçaksız sandalyeye oturmayın; kalkmakta zorlanabilirsiniz. Yükseltilmiş klozet oturağı bu konuda yardımcı olabilir.
• Kalçanız iyileşirken zıplama, ani dönüş veya düşme riski yüksek hareketler içeren egzersizlerden kaçının.
• Size güvenli olduğu söylenene kadar ağır eşya kaldırmayın veya taşımayın.

Bu kısıtlamaların kapsamı ve süresi ameliyat tekniğine göre değişebilir; size verilen özel talimatlar her zaman önceliklidir.

Araba kullanmaya ve işe ne zaman dönülür?

NHS, araba kullanmak için en az 6 hafta beklenmesini ve hekiminize araç kullanmaya uygun olup olmadığınızı danışmanızı önerir. İşe dönüş genellikle yaklaşık 6 hafta sürer, ancak yaptığınız işin türüne göre değişir.

Evde düşmeleri önlemek

NHS, kalça iyileşirken düşme riski yüksek hareketlerden kaçınılmasını önerir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), toplumda yaşayan yaşlı yetişkinlerde dengeyi zorlayan ve fonksiyonel gücü artıran egzersizlerin düşme sıklığını azalttığını; düşme riski yüksek kişilerde evdeki tehlikelerin değerlendirilip düzenlenmesinin de etkili olduğunu belirtir. DSÖ ayrıca güvenli olmayan merdivenleri, yetersiz aydınlatmayı ve kaygan zeminleri düşme riskini artıran etkenler arasında sayar.

Hangi belirtilerde hemen doktora başvurmalısınız?

Evde fizik tedavinin rolü

NHS, ilk dönemde fizyoterapistin önerdiği egzersizleri düzenli yapmanın kalçanın uzun vadeli gücüne ve hareketine katkı sağladığını vurgular. Ameliyattan sonraki haftalarda kliniğe gidip gelmek; araca binmek, alçak koltuklara oturmak ve merdiven kullanmak gibi tam da kaçınılması istenen hareketleri gerektirebilir. Evde fizik tedavide egzersizler, yürüme eğitimi ve merdiven çalışması sizin evinizde, kendi yatağınızda ve kendi merdiveninizde yapılır; ev ortamındaki düşme riskleri de yerinde değerlendirilebilir.

İstanbul'da ameliyat öncesi ve sonrası evde fizik tedavi, kalça kırığı sonrası ise kırık sonrası fizik tedavi hizmetimizi inceleyebilirsiniz. İleri yaştaki yakınlarınız için yaşlılar için evde fizik tedavi sayfamız da yol gösterici olabilir. Diz protezi geçirdiyseniz diz protezi ameliyatı sonrası fizik tedavi yazımızı okuyabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Kalça protezi sonrası ne zaman yürünür?

NHS'e göre ameliyattan sonra hemşire ve fizyoterapistlerin yardımıyla mümkün olan en kısa sürede yürümeye başlanır. İlk zamanlarda yürüteç ya da koltuk değneği kullanılır.

Kalça protezi sonrası yan yatılır mı?

Yatış pozisyonu ameliyat tekniğine ve cerrahınızın tercihine göre değişir. Bu konuda size verilen talimatı uygulayın, emin değilseniz cerrahınıza veya fizyoterapistinize sorun.

Kalça protezi sonrası şişlik ne zaman geçer?

NHS'e göre bacak ve ayaklardaki ağrı ve şişlik genellikle birkaç hafta içinde azalır. Uzun süre hareketsiz oturmamak şişliğe iyi gelir. Artan ya da geçmeyen şişlik, kızarıklık ve ağrı varsa hekiminize başvurun.

Fizik tedavi kaç hafta sürer?

Süre; yaşa, genel sağlık durumuna, ameliyat öncesi hareket düzeyine ve hedeflere göre değişir. NHS iyileşmenin birkaç ay sürebileceğini belirtir. Program, ilk değerlendirmeden sonra fizyoterapistinizle birlikte planlanır.

Kaynaklar

• NHS: Recovering from a hip replacement (Kalça protezi sonrası iyileşme), son gözden geçirme 6 Mart 2024
• NHS: Complications of a hip replacement (Kalça protezinin komplikasyonları)
• AAOS OrthoInfo: Total Hip Replacement Exercise Guide
• Dünya Sağlık Örgütü: Falls (Düşmeler) bilgi notu